Zoet water? Wees er maar héél zuinig op!

01-12-2025

Hebben we in Flevoland over 50 jaar nog voldoende zoet water beschikbaar om de gewassen te laten groeien? En hoe gaan we om met verzilting? Zeeuwse boeren deelden hun ervaringen tijdens een onlinebijeenkomst met Flevolandse collega’s.

In grote delen van Flevoland zit een behoorlijke hoeveelheid zout water op een diepte van 5 tot 10 meter onder het maaiveld. Veelal heeft het een historische achtergrond. Het was oorspronkelijk zout zeewater dat daar eeuwen geleden al stroomde en zich, met het verdwijnen van moerassen, in de ondergrond vestigde. Als gevolg van neerslag en aanvoer van water uit rivieren, was er lange tijd in enige mate sprake van verzoeting. Als onderdeel van de opbouw van de ondergrond zijn echter ook veel zoute putten aanwezig die een steeds grotere invloed hebben op verzilting.

Zoet water waarborgen

Waterschap Zuiderzeeland werkt binnen de zoetwaterstrategie aan het waarborgen van de beschikbaarheid van zoet water in Flevoland. Daarbij kiest ze voor de aanvoer en verdeling van zoet water én het gebruik van zoet water in haar werkgebied. Daarnaast zet ze in op een bewust en duurzaam watergebruik. Ook voor de teelt van gewassen. Kortom: efficiënter omgaan met het beschikbare zoete water. En dat is nodig omdat de kans op watertekorten alleen maar toeneemt. Aanvullend neemt het waterschap maatregelen zoals hevelen, stuwen, extra waterdoorgangen, doodlopende tochten met elkaar verbinden én gemaalbeheer. 

Toename neerslagtekort met 100 mm

In Zeeland heeft de akkerbouw al decennialang te maken met zout water in de ondergrond. Beregenen is daardoor geen optie terwijl het neerslagtekort tijdens het groeiseizoen de laatste 30 jaar met 100 mm is toegenomen. Vanuit dat gegeven zoeken Zeeuwse akkerbouwers samen met hun waterschap en de provincie naar mogelijkheden om neerslag op te vangen in bassins én om zoet water uit diepere lagen aan te boren. Het Zeeuws Deltaplan Zoetwater wil de sector namelijk in 2050 weerbaarder laten zijn door een zuiniger gebruik van water, het langer vasthouden van water én waterberging. Dat zou de sector in hoge mate zelfvoorzienend moeten maken. Het Zeeuws Deltaplan Zoetwater wil dat bereiken met een verbetering van de bodemkwaliteit (sponswerking), slimmer draineren en zoet wateropslag in bassins, kreekruggen en met klei afgedekte zandformaties. Maar ook met extra (private) stuwen en nieuwe waterbronnen.

Zoet water opvangen

Op hoofdlijnen komt het erop neer dat onder de zoetwaterlaag in de bovengrond een zoutwaterlaag zit die geleidelijk omhoog komt en de wortelzone bereikt. Dat kan beperkt worden door samengestelde drainage. Bijvoorbeeld door een samengesteld en regelbaar systeem waarbij twee drains boven elkaar liggen. De onderste in de zoute laag water, de bovenste in de zoete laag water. In de winterperiode wordt zoveel mogelijk zoet water uit de drains opgevangen en verzameld in een bassin. Zout water wordt via de drain afgevoerd. In ze zomer wordt het gewas met irrigatie van water uit het bassin voorzien. Doordat er geen water aan de bodem onttrokken wordt, stijgt de zoutwaterlaag niet.  

Waterbellen

Een andere optie is om gebruik te maken van dieperliggende zoetwaterbellen. Het is echter geen zekerheid dat die onder elke kavel liggen. Mocht die er wel zijn, dan kan een neerslagoverschot worden doorgevoerd naar zo’n waterbel. In tijden van droogte kan zo’n bel aangeboord worden voor het gewas. Ook hebben Zeeuwse telers geëxperimenteerd met een hoger grondwaterpeil. Dat bleek een positief effect te hebben op het terugdringen van de zoute kwel. Zelfs exponentieel, want 10 centimeter peilstijging drukte het zoute water dieper terug dan 10 centimeter. Overigens liepen ze gelijktijdig ook tegen de problemen van een té hoog waterpeil aan. Het positieve signaal: peilverhoging werkt! Het kritische signaal: we zijn er nog niet helemaal.

Kom met goede ideeën

Waterschappen en provincies zien het liefst dat boeren zelf aan de slag gaan en oplossingen gaan zoeken voor het vasthouden van water, het opslaan van water en het efficiënter benutten van water. Ze staan open voor plannen en ideeën en zijn bereid om deze met kennis en begeleiding te ondersteunen.