Wat wil jouw bodem je vertellen?

01-09-2026

Tijdens het project Zicht op Bodemstructuur leerden de deelnemers hoe ze verborgen bodemsignalen kunnen herkennen én wat ze eraan kunnen doen. Samen met een buurman en een bodemspecialist beoordeelden zij profielkuilen op hun bedrijf. Martin Duijkers, bodemspecialist en docent aan Aeres Hogeschool Dronten, blikt terug op het project en deelt de belangrijkste lessen.

Eerst kijken, dan pas handelen
Het project bestond uit twee fases. In de eerste fase stond waarnemen centraal. Deelnemers beoordeelden met behulp van een veldboekje de bodemstructuur, doorworteling, waterhuishouding en het bodemleven. Pas daarna trokken zij samen conclusies. In de tweede fase gingen de deelnemers op zoek naar passende maatregelen om te experimenteren. Daarbij namen ze niet alleen de bodem onder de loep, maar ook het bouwplan, de mechanisatie, de bemesting en de waterhuishouding.

Bodemverdichting
Bodemverdichting is één van de meest voorkomende uitdagingen. Daardoor blijft water op het land staan, stagneert de wateraanvoer van onderaf, groeien wortels minder diep en blijft de gewasontwikkeling achter. De oorzaken zijn volgens Duijkers zware machines, werkzaamheden onder natte omstandigheden, onnodig ploegen én een eenzijdig bouwplan. Plan van aanpak? "Eerst het bodemleven weer op gang krijgen," zegt Duijkers. Hij noemt verschillende maatregelen:

• Pas het bouwplan aan door gewassen te telen die dieper wortelen, zoals granen
• Kies vaste geiten- of rundermest. Dat verbetert de bodemstructuur en zorgt voor meer lucht in de bodem
• Op percelen waar de bodem al zo verziekt is, doorbreek je de verdichte laag door te spitten. Zaai daarna een rustgewas in en gebruik organische bemesting

Een hardnekkig misverstand is volgens Duijkers dat een lagere bandenspanning bodemverdichting voorkomt. Het gewicht blijft hetzelfde, maar wordt verdeeld. Het is een verplaatsing van het probleem naar diepere bodemlagen. Wel ziet hij in lichtere autonome voertuigen een positieve ontwikkeling. Dat is óók een mooie ontwikkeling voor de bodem."

Water vertelt veel
Ook de waterhuishouding vraagt aandacht. Blijven er plassen op een perceel staan? Dan ligt de oorzaak lang niet altijd bij een verstopte of slecht werkende drainage. Soms biedt tussendrainage juist de oplossing. "Met een sleuf, drainage en zand kan de bodem het water op die plek weer afvoeren." Duijkers noemt ook een praktijkvoorbeeld waarbij de afwatering sterk verbeterde door de drainage aan te sluiten op een andere sloot, passend bij het slootpeil en de bodemkundige situatie. Dat was een relatief kleine aanpassing met groot effect.

Bij een slechte structuurstabiliteit, zoals op lichtere zavelgronden, kan verslemping volgens Duijkers de oorzaak zijn van wateroverlast. Kijk in dat geval kritisch naar:

• Het moment waarop je het perceel bewerkt;
• De machines die je gebruikt.

“Bij verslemping moet je zo min mogelijk roeren in de grond.”

Durf onder de zode te kijken
De belangrijkste boodschap die Duijkers wil meegeven: “Graaf vaker een profielkuil.” Volgens hem zou iedere agrarisch ondernemer minimaal twee keer per jaar een profielkuil moeten beoordelen. Let daarbij onder andere op:

• Hoe diep de wortels groeien
• Of wortels afbuigen of juist niet
• Of water in de bodem blijft staan
• Hoeveel bodemleven zichtbaar is
• Hoe snel organisch materiaal verteert
• Hoe de bodem ruikt en aanvoelt (structuur)

Kom je er zelf niet uit? Vraag dan eens een buurman mee te kijken. Juist die uitwisseling van ervaringen maakte het project volgens Duijkers zo waardevol.

Bodemkwaliteit blijft belangrijk
Goed bodembeheer wordt steeds belangrijker. Klimaatverandering en toenemende verzilting vragen om een andere manier van werken. Tegelijkertijd weten we dankzij onderzoek veel meer over het belang van bodemleven dan twintig jaar geleden. Duijkers hoopt daarom dat projecten zoals Zicht op Bodemstructuur een vervolg krijgen, zowel landelijk als Europees. Zo kunnen nog meer ondernemers van elkaar leren.

Vijf lessen uit het project

• Graaf minimaal twee keer per jaar een profielkuil en beoordeel de bodemstructuur, beworteling, waterhuishouding en het bodemleven.
• Kijk naar het totaalplaatje: grondbewerking, bouwplan, bemesting, water en bodemleven hangen nauw met elkaar samen.
• Wees kritisch op zware machines en de omstandigheden waarin je het land op gaat.
• Investeer in een actief bodemleven met organische stof en diepwortelende gewassen.
• Leer van elkaar. Samen een profielkuil beoordelen levert vaak nieuwe inzichten op.